Tanım
Adli Bilimci; adli ve idari soruşturmalar sırasında elde edilen maddi delilleri inceleyen ve değerlendiren kişidir. Suç ve suçlunun saptanması ve kanıtlanması için teknik hizmetler yürütür. Olayların izlerini bulur, raporlar ve ilgili mercilere sunar.
Görevler
Adli Bilimci, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Olay yerinden delil toplamak ve kan, saç, tekstil malzemesi, boya, cam, patlayıcı ve uyuşturucu gibi maddelerin izlerini incelemek.
- Karşılaşılan şüphelileri kurbanlarla veya suç işlenen yerle ilişkilendirmek.
- Resmî ve/veya özel laboratuvarlarda delil incelemesi gerçekleştirmek.
- Adli Kimya alanında yangın incelemesi ve kaza yeniden inşası dâhil olmak üzere boya veya kimyasallar gibi maddeleri incelemek.
- Adli Toksikoloji alanında ilaç veya zehir kullanımı için sıvı ve doku örneklerini test etmek.
- Adli Bilişim alanında bilgisayarlar ve cep telefonları gibi elektronik ekipmanlardan veri kurtarmak.
- Adli Kimya ve Adli Biyoloji alanlarında kromatografi, elektron mikroskobu ve DNA profilleme gibi uygun analitik teknikleri kullanarak DNA testi yapmak.
- Kan, saç ve giyim lifleri gibi küçük temas izlerini incelemek.
- Analiz araçları ve lastik izleri ile iz incelemeleri yapmak.
- Suç Önleme ve Analizi alanında mahkemede delil vermek ve delilleri savunmak.
- Adli Dokümantasyon alanında raporlama yapmak.
- Yeni adli tıp tekniklerini araştırmak ve geliştirmek.
- Bireysel olarak veya bir kuruma bağlı biçimde bilirkişilik yürütmek.
- Adli bilimlerde kullanılacak laboratuvar cihazlarının ve kitlerin üretilmesinde görev almak.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Adli Bilimcilerin kullandığı araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Çalışılan ortamın gerektirmesi durumunda tulum başta olmak üzere eldiven, bone ve galoş gibi kıyafetler.
- Fiziksel inceleme cihazları; stereomakroskop ve VSC gibi cihazlar.
- Biyolojik inceleme cihazları; genetik analizör, moleküler görüntüleyici, yatay elektroforez, gerçek zamanlı PCR ve termal döngü PCR gibi cihazlar.
- Kimyasal inceleme cihazları; FTIR spektrofotometre, UV-VIS spektrofotometre, otoklav ve pH metre gibi cihazlar.
- Bulgu torbası, olay yeri şeridi ve fotoğraf makinesi gibi olay yeri incelemesine dayalı araç ve gereçler.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Adli Bilimci olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Sorumluluk duygusunun yüksek olması.
- Stresli ve yoğun bir iş temposunda çalışmaya uygun olması.
- Ayrıntılara çok dikkat göstermesi.
- Pratik ve hareketli, değişken çalışma saatlerine uyum sağlayabilmesi.
- Etkili iletişim kurma becerisine sahip olması.
- Gerek ekip ile gerekse bireysel çalışmaya yatkın olması.
- Hızlı ve doğru karar verebilmesi.
- Öğrenmeye ve kendini sürekli geliştirmeye açık olması.
Çalışma ortamı ve koşulları
Adli Bilimciler, yönelmek istedikleri alandan bağımsız olarak işlenen bir suçu aydınlatmak ve suça dâhil olmuş kişileri belirleyerek adalete katkı sağlamakla görevlidir.
Hem kamu hem de özel sektörde çalışabilirler. Çalıştıkları kurumun özelliğine göre standart mesai saatlerinin yanı sıra, suçu aydınlatmak amacıyla delilleri incelemek için günün herhangi bir saatinde çalışma ihtimalleri bulunur.
Üzerinde çalıştıkları vakadan bağımsız olarak titiz çalışmaları ve görev yaptıkları ortama uygun koruyucu kıyafetleri kullanmaları gerekir. Adli Bilimciler her türlü hava koşulunda dışarıda çalışabilir, laboratuvarlarda ve ofislerde uzun süreler geçirerek analizlerini sonuçlandırabilir veya çalıştıkları kuruma bağlı olarak bu faaliyetleri birlikte yürütebilirler.
Laboratuvarda çalışan bir Adli Bilimcinin laboratuvar önlüğü, eldiven, gözlük, bone ve galoş gibi malzemeleri kullanması gerekir. Uzun saçların toplanması, tırnakların kısa ve temiz olması; erkek çalışanların ise tıraşlı olması gerekmektedir.
İncelenen delilin, hazırlanan dosyanın veya üretilen aracın niteliği ne olursa olsun, Adli Bilimcinin kendi izolasyonunu sağlaması gerekir. Adli Bilimciler, farklı devlet kademelerinde görev yapan memurlarla adli vakalarda birlikte çalışabilirler.
Adli vakalar her an ve her yerde ortaya çıkabildiği için zaman zaman farklı şehirlerde görev alma durumları da olabilir.
Eğitimin verildiği yerler
Adli Bilimci mesleğinin eğitimi, üniversitelerin Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültelerinin Adli Bilimler bölümlerinde verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine giriş için aşağıdaki koşullar aranmaktadır:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
Eğitimin süresi ve içeriği
Lisans eğitiminin süresi 4 yıldır.
Eğitimin ilk iki yılında temel bilimler ve hukuk dersleri verilir. Bu dönemde öğrencilerin laboratuvar uygulamalarına katılması sağlanır.
Üçüncü yıldan itibaren olay yeri inceleme dersleri ve alana yönelik uygulama dersleri ağırlık kazanır. Dördüncü sınıfta, öğrencilerin stajları ile birlikte uzmanlaşmak istedikleri alanı seçmeleri sağlanır.
Dördüncü sınıf öğrencileri, teorik eğitim ile uygulama eğitiminin bir arada olduğu bitirme projesiyle programı tamamlar.
Mesleki eğitim okulda teorik ve uygulamalı, sahada ve stajyer olarak çalışılan kurumlar aracılığıyla uygulamalı olarak verilmektedir.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimini başarıyla tamamlayanlara lisans diploması verilmektedir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Adli Bilimler; fizik, kimya ve biyoloji gibi pek çok bilim dalından beslenir. Bu nedenle Adli Bilimciler çok çeşitli kurum ve kuruluşlarda görev alabilirler.
Başlıca çalışma alanları şunlardır:
- İçişleri Bakanlığı.
- Adalet Bakanlığı.
- Sağlık Bakanlığı.
- Emniyet Genel Müdürlüğü.
- Jandarma Genel Komutanlığı.
- Adli Tıp Kurumu.
- Laboratuvar çalışmaları yürüten resmî veya özel kuruluşlar.
- Sigorta şirketleri.
- Hukuk büroları.
Adli Bilimciler bu alanlarda Kriminalistik Uzmanı, Adli Kimya Bilirkişisi ve adli eksper gibi görevler alabilirler.
Kaynak dosyada alanda iş bulma imkânının oldukça fazla olduğu ve kişisel bilgi, beceri ve yeteneğe bağlı olarak meslekte işsiz kalma riskinin hemen hemen bulunmadığı belirtilmektedir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Meslek eğitimi sırasında Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sağladığı kredi ve yurt hizmetlerinden yararlanılabilir.
Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum veya kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanılabilir. Eğitimi sırasında kişinin isteğine ve donanımına göre özel firmalarda çalışarak deneyim ve kazanç elde etmesi de mümkün olabilir.
Eğitim sonrası
Adli Bilimcinin işe ilk girişte alacağı ücret, mezunun tercih edeceği iş koluna göre değişir. Devlet kurumunda görev alacak program mezununun maaşı, 657 sayılı kanunun ilgili hükümlerince düzenlenir.
Özel bir kurum veya kuruluşta çalışacak uzmanın ücreti ise işyerinin büyüklüğüne ve çalışanın bilgi ve becerisine bağlı olarak işveren tarafından belirlenir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Adli Bilimciler, Adli Tıp, Adli Bilimler ve Kriminalistik alanlarında lisansüstü eğitim verilen programlarda eğitim hayatlarını sürdürebilirler.
Lisans eğitimi sırasında fizik, kimya, biyoloji ve hukuk konularında temel veya seçmeli dersler alan öğrenciler, söz konusu programlarda bir yıl bilimsel hazırlık eğitiminin ardından eğitimlerine devam edebilirler.
Mezunlar yüksek lisans ve doktora eğitimlerine devam edebilir, akademik kariyer yapabilirler. Akademik kariyer kapsamında yükseköğretim kurumlarında araştırma görevlisi, doktor, doçent ve profesör gibi unvanlara yükselme olanağına sahiptirler.
İş hayatında ilerleme
Adli Bilimciler çalıştıkları sektör veya kuruma göre branşlaşabilirler. Alanlarında özel eğitimler verebilir, adli bilimler alanında patent almaya yönelik yeni araç, gereç, yöntem ve teknolojiler geliştirebilirler.
Benzer meslekler
- Laboratuvar Sorumlusu.
- Olay Yeri İnceleme Memuru.
- Polis Kriminal Laboratuvarı Personeli.
- Jandarma Kriminal Laboratuvarı Personeli.
- Gıda Teknolojisi Uzmanı.
- Ruhsatlandırma Uzmanı.
- Toksikolog.
Ek bilgiler
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynakça
- https://targetiobs.co.uk/careers-advice/iob-descriptions/279565-forensicscientist-iob-description
- https://www.bls.gov/ooh/life-phvsical-and-social-science/forensic-sciencetechnicians.htm
- https://www.aafs.org/
- https://www.iustice.gov/olp/forensic-science
- https://forensicscience.vcu.edu/
- https://www.cedarcrest.edu/academics/forensic science/index.shtm
- https://www.dfs.virginia.gov/
- https://dfs.dc.gov/
- https://forensicsciences.columbian.gwu.edu/
- YÖK'e bağlı program çıktıları kılavuzu.
- Adli Bilimler alanında lisans ve lisansüstü eğitim veren üniversiteler.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması, ISCO-08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları.
- https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- ÜNİ-VERİ: https://www.cbiko.gov.tr/projeler/uni-veri
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: https://www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi: http://osym.gov.tr/
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.