Tanım
Aşçı Yardımcısı; günlük olarak hazırlanması gereken yiyecekleri belli bir plan içinde, bilgi ve becerisini kullanarak, temizlik kurallarına uygun biçimde servise hazır hale getiren kişidir.
Görevler
Aşçı Yardımcısı, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak şu görevleri yerine getirir:
- İş organizasyonu yapar.
- Yemeklerin hazırlanışı sırasında gerekli malzemenin tam ve taze olup olmadığını kontrol eder.
- Yapılacak yemek için gerekli malzemenin nasıl hazırlanacağını tarif eder.
- Malzemeyi tarife uygun olarak tencereye veya karavanaya koyar.
- Yemeği cinsine göre, örneğin zeytinyağlı veya etli olarak, pişirmek üzere havagazı fırınına ya da elektrikli ocağa yerleştirir.
- Yemek pişince hava frikoya bırakır ve bekletir.
- Sıcak servis yapılması gereken yemekleri sıcak sulu kazana koyar.
- Mutfaktaki alakart listesinde bulunan yemekleri hazırlar ve gerektiğinde süsler.
- Gerektiğinde yemeği tabağa yerleştirerek servise hazırlar.
- Mutfağın ve kullanılan araç gereçlerin bakımını ve temizliğini yapar veya yaptırır.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Büyük mutfaklarda çalışan mutfak personeli bir alanda uzmanlaşabilir.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Aşçı Yardımcısı, yemek hazırlama ve pişirme süreçlerinde çeşitli mutfak araç, gereç ve ekipmanlarından yararlanır:
- Her türlü mutfak araç ve gereci; bıçak, tencere, karavana ve mikser gibi araçlar.
- Havagazı fırını.
- Elektrikli fırın.
- Izgara.
- Fritöz.
- Hamur yoğurma makinesi.
- Sebze doğrama makinesi.
- Ekmek kesme makinesi.
- Salam ve kıyma makinesi.
- Sebze ve et pişirmede kullanılan buharlı istim.
- Dondurma makinesi.
Mesleğin gerektirdiği genel özellikler
Aşçı Yardımcısı olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları beklenir:
- Yiyecekle ilgili konulara ilgi duymak.
- Tat ve koku alma duyuları gelişmiş olmak.
- Temiz, titiz ve sorumlu olmak.
- Bir işi planlama ve uygulama yeteneğine sahip olmak.
- El becerisine sahip olmak.
Yaratıcı kişiler meslekte başarılı olabilir ve ilerleme olanağı bulabilir. Ayrıca mutfağı yönetebilecek disiplin anlayışına sahip olunması gerekir.
Çalışma ortamı ve koşulları
Aşçı Yardımcıları mutfaklarda görev yapar. Çalışma ortamı sıcak ve nemlidir. İş başında mesleğin gerektirdiği özel kıyafet giyilir.
Çalışma sırasında daha çok malzeme ve aletlerle ilgilenilir. Zaman zaman işveren, aşçıbaşı veya mutfak çalışanlarıyla iletişim kurulur. Dikkatli davranılmadığında yanma tehlikesiyle karşılaşılabilir.
İş genellikle gündüz yapılır. Bununla birlikte günlük yemek listesinin hazırlanması ve gerekli planlamanın yapılması gece çalışmayı gerektirebilir. Turizm bölgelerinde çalışanlar için mevsimlik çalışma söz konusu olabilir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli sayıda başvuru olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinin Yiyecek İçecek Hizmetleri alanı Aşçılık dalında verilir. Bu kapsamda kalfalık ve ustalık eğitimleri yapılır.
Mesleğin eğitiminin verildiği diğer yerler şunlardır:
- Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı turizm eğitim merkezleri.
- Türkiye İş Kurumunun İşgücü Yetiştirme Kursları.
- Halk Eğitim Merkezleri.
- Özel Turizm Meslek Kursları.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimi
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olmak. Bu kişiler eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir.
- Sağlık durumunun ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması. Programın özelliğine göre bu durum gerektiğinde sağlık veya sağlık kurulu raporuyla belgelenir.
- 14 yaşını doldurmuş olmak.
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak ve işverenle çıraklık sözleşmesi imzalamak.
Turizm eğitim merkezleri
Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı turizm eğitim merkezlerinde eğitime 16-22 yaşları arasında, en az ilköğretim okulu mezunu olanlar yazılı sınav ve mülakatla kabul edilir. Eğitim ücretsizdir.
Özel turizm meslek kursları
Özel turizm meslek kurslarına 16-25 yaş arasındaki en az ilkokul mezunları alınır. Eğitim ücretlidir. Büyük illerde ve turizmciliğin gelişmiş olduğu yörelerde çok sayıda özel kurs bulunabilir.
Türkiye İş Kurumunun İşgücü Yetiştirme Kursları
Türkiye İş Kurumunun İşgücü Yetiştirme Kurslarına en az ilkokul mezunu olanlar alınır. Eğitim ücretsizdir. Turizm elemanına ihtiyaç olduğu tespit edilen illerde kurs açılır.
Eğitimin süresi ve içeriği
Eğitim süresi
Mesleki eğitim merkezlerindeki eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Meslek seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir. Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde gerçekleştirilir.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamında ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında işyerinde, usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma da yapılır.
Diğer eğitim seçeneklerinde süreler şöyledir:
- Özel turizm meslek kurslarında eğitim süresi 5-6 ay arasında değişir.
- Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı turizm eğitim merkezlerinde eğitim süresi 7 aydır.
- Türkiye İş Kurumunun İşgücü Yetiştirme Kurslarında eğitim süresi en az 6 aydır.
Eğitim içeriği
Aşçılık eğitiminde aşağıdaki konular öğrenilir:
- Görgü kuralları ve genel kültür.
- Turizmin tanımı ve çeşitleri.
- Turizm eğitimi ve öğretimi.
- Konaklama endüstrisi.
- Otel işletmelerinin sınıflandırılması.
- Yeme, içme ve konaklama yerlerinin çeşitleri.
- Türkiye turizm coğrafyası.
- Mesleki İngilizce.
- Kişisel temizlik, çalışılan ortamın temizliği ve kullanılan malzemelerin temizliği.
- Kullanılan araç ve gereçler ile bunların kullanım yerleri.
- Ana gıda maddeleri, satın almanın önemi ve satın alırken dikkat edilmesi gereken hususlar.
- Et, balık, sebze ve tavuk sularının elde edilmesi.
- Çorbalar, soslar ve deniz mahsulleri.
- Et çeşitleri ve et yemekleri.
- Pilav, makarna ve börekler.
- Zeytinyağlılar, soğuk ve sıcak mezeler, kanapeler.
- Salatalar ve garnitürler.
- Uluslararası alakart yemekler.
- Kümes hayvanları ve bunlardan yapılan yemekler.
- Av etleri.
- Sebze yemekleri.
- Tatlı, pasta ve kek yapımı.
- Mutfakta meydana gelebilecek kazalar ve bunları önleme yolları.
- Beslenme bilgisi; proteinler, karbonhidratlar, yağlar ve vitaminler.
- Servis bilgisi.
Eğitim sonunda alınan belge
Mesleki eğitimin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi, 12. sınıfını başarıyla tamamlayanlara ise ustalık belgesi verilir.
Fark dersleri tamamlandığında meslek lisesi diploması ve meslekle ilgili işyeri açma belgesi alınabilir.
Türkiye İş Kurumu, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve özel meslek kurslarını bitirenlere kurs belgesi veya sertifika verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Aşçı Yardımcıları çok farklı kuruluş ve kurumların mutfaklarında görev yapabilir. Büyük mutfaklarda çalışan mutfak personeli bir alanda uzmanlaşabilir.
Okul mutfakları
- Yatılı okul mutfakları.
- Sadece gündüz öğrenciler için hizmet veren mutfaklar.
Hastane mutfakları
- Kalp, safra kesesi, mide, karaciğer ve şeker hastaları için çeşitli diyet mutfakları.
- Personel mutfakları.
Diğer kurum mutfakları
- Fabrika mutfakları.
- Ordu mutfakları.
- İşyeri mutfakları.
- Yemek fabrikaları mutfakları.
Otel mutfakları
Otel mutfakları, otelin büyüklüğüne ve hizmet anlayışına göre farklı görevler üstlenebilir:
- Otelin bünyesindeki restoranlara hizmet verir.
- Açık büfeler hazırlar.
- Kokteyl partileri için hazırlık yapar.
- Soğuk büfeler hazırlar.
- Otel personeline hizmet verir.
- Diyet yemekleri hazırlar.
- Otelin kapasitesine ve anlayışına göre İtalyan, Çin, Fransız ve İspanyol yemekleri gibi çeşitli ulusların yemeklerini hazırlar.
- Oda servislerinde görev alabilir.
Otel mutfaklarında görev yapacak kişilerin iyi yetişmiş, dil bilen, görgü ve bilgisi ile kültürü zengin kişiler olması gerekir. Bu özellikler otelin farklılık kazanmasına ve tanıtımına katkı sağlar.
Restoran mutfakları
Restoran mutfakları, büyük kapasiteli otellerdeki mutfaklarla benzer amaçlara sahiptir. Restoranın kapasitesine ve hizmet türüne göre farklılaşabilir:
- İtalyan ve Çin yemekleri gibi özel yemekler veren restoran mutfakları.
- Belirli bir menüyü hazırlayıp belirli saatler içinde servis eden table d'hôte mutfakları.
- Müşterinin isteği doğrultusunda yemek hazırlayan alakart mutfaklar.
- Izgara çeşitleri hazırlayan mutfaklar.
- Deniz ürünleri ve balık çeşitleri hazırlayan mutfaklar.
- A la minute yiyecekler yapan mutfaklar.
- Hamur işleri ve tatlı servisi yapan mutfaklar.
- Süt ürünleri hazırlanan mutfaklar.
- Yöresel yemek yapan mutfaklar.
- Gece kulüpleri ve eğlence yerleri gibi restoranlara hizmet veren mutfaklar.
- Çeşitli kafeteryalara hizmet veren mutfaklar.
Ayrıca aşağıdaki mutfaklarda da mutfak personeli çalışabilir:
- Gemi mutfakları.
- Uçak mutfakları.
- Tren mutfakları.
- Otobüs mutfakları.
Kişinin bilgi ve becerileri yeterli olduğu sürece bu meslekte işsizlik problemi yaşanma ihtimali düşüktür.
İş bulma yolları arasında şunlar yer alır:
- Kurum ve kuruluşlara doğrudan başvurmak.
- Gazete ve dergi gibi yayınlardan yararlanmak.
- Meslektaşların yardımıyla iş aramak.
- Mesleki eğitim ve öğretim kurumları aracılığıyla iş bulmak.
- Türkiye İş Kurumunun hizmetlerinden yararlanmak.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince kazanç ve olanaklar
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere aşağıdaki tutarlardan az olmamak üzere ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30'u.
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 15'i.
- Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30'u.
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde 50'si.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıklarıyla ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı turizm eğitim merkezlerinde öğrencilere öğle yemekleri ücretsiz verilir. Ayrıca ücretsiz yatılı kalma imkânı bulunur. Yatılı öğrencilerin sabah, öğle ve akşam yemekleri de ücretsizdir. Uygulamalı eğitim süresince, çok olmamakla birlikte ücret alınabilir; ancak işletmenin ücret ödeme zorunluluğu yoktur.
Özel turizm meslek kurslarında öğrencinin eğitim ücreti ödemesi gerekir.
Türkiye İş Kurumunun İşgücü Yetiştirme Kurslarında eğitim ücretsizdir. Ayrıca kursiyerlere kurs süresince zorunlu giderlerini karşılamaları için her yıl yeniden belirlenen miktarda günlük maddi yardım sağlanır. Bu kurslardaki staj süresince işletmenin ücret ödeme zorunluluğu yoktur; ücret ödeyip ödemeyeceğine işletme karar verir.
Eğitim sonrası kazanç
Kamu sektöründe istihdam edilenler, tabi olunan mevzuata göre ücret alır.
Çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilir. Aylık kazanç asgari ücretin üç katı olabilir.
Aşçıbaşılıkta ücretler çok yüksek miktarlarda olabilir. Yabancı dil bilen ve çok tecrübeli aşçılar büyük otellerde ve turizm bölgelerindeki tesislerde çok yüksek rakamlarla çalışabilir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlar, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih ettiklerinde ek puan alabilir.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilir. Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Aşçı Yardımcıları, özellikle turistik mutfaklarda aşağıdaki alanlarda uzmanlaşabilir:
- Soğukçu.
- Sıcakçı.
- Pastacı.
- Izgaracı.
Meslek deneyimine bağlı olarak kişi çalıştığı yerde aşçıbaşı olarak görev alabilir. Ayrıca bağımsız işyeri açabilir.
Benzer meslekler
- Tatlıcı-Pastacı.
- Dönerci-Kebapçı-Pideci.
- Soğuk Mezeci.
- Ekmekçi.
Ek bilgiler
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amaçlıdır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- 3308 Sayılı Kanun.
- MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği.
- MEB Örgün ve Yaygın Mesleki-Teknik Öğretim Kurumları Tanıtıcı El Kitabı.
- MEB Çıraklık Dönemi Aşçılık Meslek Dalı Eğitim Programı.
- İl Milli Eğitim Müdürlüğü.
- www.meb.gov.tr
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı.
- Türkiye İş Kurumu.
- Mesleğim Hayatım.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı.
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya Hizmet Merkezleri.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
