Tanım
Baskı Sonrası Operatörü; baskı aşaması tamamlanan ve ciltlemesi yapılacak her türlü işin ciltleme ile ilgili hazırlıklarını ve işlemlerini, özel kesim gerektiren işlemleri ve ambalaj üretimini uygun ekipman kullanarak yapan nitelikli kişidir.
Görevler
Baskı Sonrası Operatörü, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- Ciltleme, ambalaj ve özel kesim gerektiren işleri yapar.
- İş akış sürecini planlar.
- Tabaka halindeki basılı ürünlerin elle ya da makine ile kırım işlemlerini yapar.
- Kırım işlemi sonucunda elde edilen ve sayfaların birbirini izlediği forma adı verilen kitap birimlerini hazırlar.
- Formaların cilt öncesi sırayla iç içe veya yan yana sıralanması olan harman çekme işlemini yapar.
- Birleştirilen formaların fazlalıklarını keser.
- Baskısı tamamlanan dergi, kitap ve ajanda gibi ürünlere çeşitli şekillerde ve türlerde kapak hazırlar.
- Ciltleme öncesi tutturma, yapıştırma, tutkal yapma, tel dikişi (zımba) ve iplik dikişi gibi işleri yapar.
- Uygulanacak cilt tipini belirler.
- Bez cilt, kılavuzlu cilt, kordonlu cilt, yarıklı cilt, Amerikan cilt ve kalamozalı cilt gibi çeşitli ciltleme işlerini yapar.
- Endüstriyel ciltleme makinelerini kullanır.
- Ciltleme işlemini yapar.
- Istampa, yani sıcak yaldız baskı makinesi, kullanarak kitap kapaklarına yaldız baskı yapar.
- Baskısı tamamlanan broşür, dergi, ambalaj, kapak ve dosya gibi ürünleri su, ışık gibi dış etkenlerden korumak ve estetik ürünler ortaya çıkarmak için selefon denilen ince PVC ile kaplar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
- Basılan fatura, bilet ve benzeri ürünlerin destelerinden kolay kopmalarını sağlamak için aralıklı delme işlemi olan pilyaj kesimlerini yapar.
- Baskı sonrası işlemleri tamamlanan ürünlerin paketleme işlerini yapar.
- Uygulanacak cilt tipine göre iş akış sürecini planlar.
- Kapak üzerine yapılacak varak, yaldız ve kör baskı gibi işlemleri uygular.
- Hazırladığı iç blok ve kapağı birleştirir.
- Kitap tamiri yapar.
- Pilyaj, oluk açma, perforaj ve aralıklı delme işlemleri ile kalamoza işlemlerini yapar.
- Çeşitli sert ve yumuşak kapaklı cilt işlerini yapar.
- Fatura, bilet, irsaliye ve makbuz gibi ürünleri koçan hâline getirir.
- Dosya klasör, karton, kâğıt çanta ve kutu yapar; bunların aksesuarlarını takar.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Baskı Sonrası Operatörünün kullandığı araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Kesim bıçağı (giyotin)
- Kırım makinesi
- Kapak takma makinesi
- Harman makinesi
- Pilyaj makinesi
- Kutu kesim makinesi
- Tel dikiş (zımba) makineleri
- İplik dikiş makineleri
- Shrink ve paketleme makineleri
- Tutkal
- PVC
- Sıcak pres makinesi
- Pilyaj-perforaj makineleri
- Kambura makineleri
- Kalamoza makineleri
- Spiral ciltleme makineleri
- Mesleğe ait diğer araç ve gereçler
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Baskı Sonrası Operatörü olmak isteyenlerin aşağıdaki özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Planlı ve organize çalışma özelliğine sahip olmak
- Esnek çalışma koşullarına uyabilmek
- Mekanik yeteneği gelişmiş olmak
- Şekil ve uzay ilişkilerini görebilmek
- Göz ve ellerini eşgüdümle kullanabilmek
- Renk, çizgi ve şekiller arasındaki ilişkiyi algılayabilmek
- Birden fazla işi aynı anda yapabilmek
- İnisiyatif kullanabilmek
- Makine ve malzeme ağırlıklı çalışabilmek
Çalışma ortamı ve koşulları
Baskı Sonrası Operatörleri, her türlü basım ve çoğaltma işleminin yapıldığı özel sektör ve kamu kesimi matbaalarının baskı sonrası birimlerinde görev alabilir. Bağımsız olarak da çalışabilirler.
Çalışma genellikle ayakta ve makineler başında yapılır. Malzeme taşıma ve malzeme kaldırma gibi işler nedeniyle bedensel güç harcamak gerekebilir. Teknolojinin gelişmesi, bilgisayar ve otomatik makinelerin ağırlıklı olarak kullanılması sonucunda çalışma şartları eskiye göre kolaylaşmıştır. Bu durum, mesleğin istediği işgücünün daha nitelikli olmasını gerekli kılmıştır.
İş yerinin büyüklüğüne göre değişmekle beraber geç saatlere kadar çalışma ve vardiyalı çalışma söz konusu olabilir. Selefon işlemi dışında çalışma ortamında rahatsız edici koku yoktur.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli sayıda müracaat olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinin “Matbaa Teknolojisi” alanı, “Baskı Sonrası” dalında verilir. Bu kapsamda kalfalık ve ustalık eğitimleri düzenlenmektedir.
Ayrıca üniversitelerin veya özel kuruluşların açtığı kurslarda da bu mesleğin eğitimi verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki şartlar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olanlar, eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir.
- Kayıt yaptıracak öğrencilerin sağlık durumlarının ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması gerekir. Bu durum, programın özelliğine göre gerektiğinde sağlık veya sağlık kurulu raporuyla belgelendirilir.
- 14 yaşını doldurmuş olmak gerekir.
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak ve işverenle çıraklık sözleşmesi imzalamak gerekir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Mesleğin seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir.
Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde verilir. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında işyerinde, usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma da yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi, 12. sınıfını başarıyla tamamlayanlara ise ustalık belgesi verilir.
Fark derslerini tamamlayanlar meslek lisesi diploması ve mesleğiyle ilgili işyeri açma belgesi alabilirler.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Baskı Sonrası Operatörleri, her türlü basım ve çoğaltma işleminin yapıldığı özel ve kamu matbaalarının baskı sonrası bölümlerinde çalışabilirler.
Ayrıca şu çalışma alanlarında iş bulabilirler:
- Baskı sonrası hizmetleri veren cilt evleri
- Ambalaj üretimi yapan işyerleri
- Özel sektör matbaaları
- Kamu kesimi matbaaları
Baskı Sonrası Operatörleri kendi alanlarında işyeri de açabilirler. Bunun için Millî Eğitim Bakanlığının açacağı ustalık sınavına doğrudan girerek başarılı olmaları ve “Ustalık Belgesi” almaları gerekir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı “Mesleki Eğitim Kanunu” gereğince işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere, aşağıdaki koşullara göre ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30’undan,
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 15’inden,
- Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30’undan,
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12’nci sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde 50’sinden,
aşağı olmamak üzere ücret ödenir.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe istihdam edilenler tabi olunan mevzuata göre maaş alırlar.
Özel sektörde çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilmektedir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih ettikleri takdirde ek puan verilmektedir.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Baskı Sonrası Operatörleri işletmelerde şu pozisyonlara yükselebilir:
- Usta
- Ustabaşı
- Formen
- Şef
Benzer meslekler
- Ofset Baskı Operatörü
- Serigrafi ve Tampon Baskı Operatörü
- Baskı Öncesi Operatörü
- Flekso Baskı Operatörü
- Tifdruk Baskı Operatörü
Ek bilgiler
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amaçlıdır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- Meram Endüstri Meslek Lisesi Matbaa Bölümü
- 3308 sayılı Kanun
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım web sitesi: meslegimhayatim.meb.gov.tr
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: www.osym.gov.tr
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.