Tanım
Basılarak çoğaltılmak üzere matbaaya gelen bir orijinalin; kitap, broşür, fatura, amblem ve duvar kâğıdı gibi ürünlerin ofset baskı, yani düz baskı tekniğinden yararlanılarak basılmasını sağlayan kişidir.
Görevler
Ofset baskı, baskı ve mürekkep ile çalışma esasına dayanan bir baskı tekniğidir. Bu teknikle ticari amaçlı ambalaj kâğıdı, etiket, broşür, kartpostal, kitap ve benzeri ürünler basılır.
Ofset Baskı Operatörü, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak şu görevleri yerine getirir:
- İş organizasyonu yapar.
- Orijinaline göre basımı yapılacak bir materyalin filmini çeker.
- Filmin renkli ve siyah beyaz montajını yapar.
- Montajı yapılan filmleri çinko kalıp üzerine pozlandırma yöntemiyle pozlandırır.
- Pozlandırılan kalıp üzerinde rötuş yaparak baskı kalıbını hazır hâle getirir.
- Makinenin kalıp altı besleme kâğıdını kontrol eder, gerekiyorsa değiştirir.
- Pozlandırılan baskı kalıbını makineye bağlar.
- Baskının yapılacağı renge göre boya haznesini hazırlar.
- Makinenin mürekkep alıcı ve mürekkep verici merdanelerini ayarlar.
- Makinenin su merdanelerini ayarlar ve su seviyesini kontrol eder.
- Ofset kauçuğunu hazırlar.
- Baskı yapılacak kâğıtları havalandırarak kâğıt asansörüne düzgün şekilde yerleştirir ve makineyi ayarlar.
- Prova baskısı yapar.
- Prova baskısını kontrol eder; ayarsızlık yoksa baskıya devam eder.
- Baskı sırasında baskıyı sürekli kontrol eder ve ayarsızlık varsa düzeltir.
- Baskısı biten baskı kalıbını zamlayarak tekrar kullanılmak üzere muhafaza eder.
- Baskı sonunda makineyi temizler ve bir sonraki baskıya hazır hâle getirir.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
- Film montaj ve rötuş malzemeleri; bant, lastik eldiven, rötuş boyası ve fırça.
- Baskı kalıpları.
- Lüpe, yani baskı kontrol merceği.
- Barkod okuyucu.
- Baskı makineleri ve ekipmanları.
- Zamk hazne suyu; alkollü veya alkolsüz.
- Rapido.
- Densitometre, yani renk ölçüm cihazı.
- Milimetrik kâğıt.
- Pantone kataloğu, uluslararası standart renkler.
- Kopya şasesi.
- Çeşitli renkte mürekkepler.
- Baskı kontrol masası.
- Çeşitli ebatta ve cinste baskı kâğıtları.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Ofset Baskı Operatörü olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- El ve gözlerini eşgüdümlü kullanabilmek.
- Renkler ve şekiller arasındaki ilişkileri algılayabilmek.
- Dikkatli ve sorumlu olmak.
- Ekip çalışmasına yatkın olmak.
- Makine ve malzeme ile çalışmaktan hoşlanmak.
- Bir işi planlayabilmek ve uygulamaya koyabilmek.
- Yeniliklere açık olmak ve teknolojiyi yakından izlemek.
Çalışma ortamı ve koşulları
Çalışma ortamı kapalıdır. Özellikle makine dairesinin bulunduğu kısımlar gürültülüdür.
Bu meslekte çoğunlukla ayakta çalışılır. Çalışma sırasında eğilme, uzanma ve malzeme kaldırma gibi fiziksel faaliyetlerde bulunulabilir.
Ürünün basılabilmesi için hazırlık ve basım aşamalarında boya, mürekkep, benzin, yağ ve asit içerikli maddeler sürekli kullanılır. Bu maddeler, ofset baskı makinelerinin keskin bir koku yaymasına neden olabilir.
İşyerinin ölçeğine ve iş hacmine göre değişmekle birlikte geç saatlere kadar çalışma söz konusu olabilir. Basımevi statüsündeki işyerlerinde vardiyalı çalışma da yapılabilir.
Ofset Baskı Operatörleri malzeme satıcıları, müşteriler ve diğer çalışanlarla iletişim hâlindedir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarının Matbaa Teknolojisi alanı “Ofset Baskı Sistemleri” dalında verilmektedir.
Yeterli sayıda başvuru olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinde de Matbaa alanı “Ofset Baskı” dalında mesleğin eğitimi verilmektedir.
Ayrıca üniversitelerin veya özel kuruluşların açtığı kurslarda da bu mesleğin eğitimi verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
- Ortaokulu tamamlamış olmak.
- Millî Eğitim Bakanlığınca okul türlerine ve alan veya dala göre belirlenen giriş koşullarını taşımak.
Eğitimin süresi ve içeriği
- Mesleğin eğitim süresi 4 yıldır.
- Ortak genel kültür dersleri ve alanın temel ortak kazanımlarını içeren meslek dersleri 9. sınıfta verilir. Öğrenci yıl sonunda dal veya mesleğini belirler.
-
- sınıfın sonunda; bölgesel ve sektörel ihtiyaçlar, okulun donanımı, öğretmen ve fizikî kapasitesi ile öğrencilerin ilgi ve istekleri dikkate alınarak dal veya meslek seçimi yapılır.
- Dal veya mesleğe ait kazanımları içeren dersler 10, 11 ve 12. sınıflarda verilir.
- Başarı düzeyleri iyi olanlar akademik destek derslerini içeren programı tercih etme hakkına sahiptir.
Mesleki eğitim okulda teorik ve uygulamalı, işletme ve atölye ortamlarında ise uygulamalı olarak verilmektedir.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitimini bitirenlere “Meslek Lisesi” diploması verilmektedir.
Ayrıca 3308 sayılı kanunda belirtilen hükümler doğrultusunda, ustalık belgesinin yetki ve sorumluluklarını taşıyan mesleklerinde bağımsız işyeri açma belgesi de verilmektedir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Ofset Baskı Operatörleri matbaa veya basımevlerinde çalışabilirler. Ambalaj üreten büyük işletmelerin bünyesindeki matbaa atölyelerinde de çalışma olanakları vardır.
Basımevleri, matbaalara göre daha büyük ölçekli işyerleri olup daha gelişmiş teknolojiyle üretim yapmaktadır. Son yıllarda bilgisayarlar matbaacılık alanına da büyük katkı sağlamıştır. Birçok işlem ekran üzerinden yapılmakta ve gün geçtikçe elle yapılan işlemlere daha az ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu nedenle bilgisayarlı ve otomatik makineleri kullanmasını bilen işgücüne gereksinim duyulmaya başlanmıştır. Matbaacılık ve basım işlemleri günümüzde olduğu gibi gelecekte de var olacak bir alan olduğundan, matbaacılık mesleğinin alt branşlarından olan ofset baskıcılara istihdam açısından ihtiyaç duyulmaktadır.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı “Mesleki Eğitim Kanunu” gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere, asgari ücretin net tutarının:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 30’undan,
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 15’inden
aşağı olmamak üzere ücret verilir.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır.
Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Çalışanların asgari ücretle başlayan kazanç durumu; işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilmektedir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Meslek liselerinin Matbaa Teknolojisi alanı “Ofset Baskı” dalından mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans programlarını tercih etmeleri durumunda ek puan verilmektedir.
Teknoloji Fakültelerinin, Sanat ve Tasarım Fakültelerinin ve Turizm Fakültelerinin, mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları (M.T.O.K.) mezunlarına ayrılan kontenjanları tercih edildiğinde mezunlar öncelikli olarak yerleştirilmektedir.
Ayrıca mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Meslekte uzmanlaşma ve yükselmeyi sağlayan; tecrübe veya ek bilgi ve beceri kazandıracak kurs, seminer ve hizmet içi eğitim gibi olanaklar aracılığıyla nitelik artışı sağlanabilir.
İş hayatında ilerleme
Mesleki eğitim merkezlerinde kalfalık belgesini alanlar, Millî Eğitim Bakanlığının mesleklerin özelliklerine göre belirlediği sürelerde ustalık eğitimi kurslarına devam eder. Başarılı olmaları durumunda ustalık belgesi alırlar.
Ustalık belgesine sahip olanlar, işyerinde çırak çalıştırmak için mesleki eğitim merkezlerinde düzenlenen İş Pedagojisi kursuna katılabilir. Başarılı olmaları durumunda Usta Öğreticilik belgesine sahip olurlar.
Ofset Baskı Operatörleri matbaalarda zamanla ustabaşı, hatta teknik müdürlük görevlerine kadar yükselebilirler. Matbaa lisesi mezunları da doğrudan ustalık sınavına girebilirler.
Benzer meslekler
- Serigrafi ve Tampon Baskı Operatörü
- Flekso Baskı Operatörü
- Tifduruk Baskı Operatörü
Ek bilgiler
Kaynak dosyada ek bilgi belirtilmemiştir.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- 3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanunu.
- Ege Üniversitesi Basımevi.
- MEB Çıraklık Eğitim Genel Müdürlüğü “Matbaacılık” Çıraklık ve Kalfalık Eğitim Programı (Tipo, Ofset, Serigrafi, Dizgi, Ciltçilik) dokümanları.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması – ISCO-08.
- İstanbul Küçükçekmece Dr. Oktay Duran Matbaa Meslek Lisesi.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı.
- Türkiye İş Kurumu.
- Mesleğim Hayatım.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi.
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla; meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
