Tanım
Hamurkâr; un, su, tuz ve maya ile katkı maddelerini yoğuran, unlu mamullerin üretimi için gerekli hamuru hazırlayan, teknolojideki makineleri kullanarak hamuru şekillendiren ve gramaj ayarını yapan nitelikli kişidir.
Görevler
Hamurkâr, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- Hamur yoğrulacak kazanı hazırlar. Bu kapsamda kazanı temizler, kazandaki suyun miktarını ve ısısını hazırlar, unu eleyerek kazana döker, una maya ve katkı maddelerini ekler.
- Hamuru yoğurur, tuz ekler ve hamura son suyunu verir.
- Hamurun suyu yemesi için hamuru bıçaklar ve hamurun olgunluğunu kontrol eder.
- Taze hamuru dinlendirerek pişirmeye hazırlar.
- Hamurun gramaja uygun kesilmesini sağlar.
- Hamuru şekillendirir.
- Hamurun tava ve paletlere dizilmesini sağlar.
- İkinci dinlendirme için buhar odasını hazırlar.
- Hamuru dinlendirir ve pişirme bölümüne aktarır.
- Beraber çalıştığı kişiler için iş organizasyonu çalışmaları yapar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Hamurkârlık mesleğinde kullanılan araç, gereç, ekipman ve malzemeler şunlardır:
- Bıçak
- Buhar makinesi
- Buhar odası
- Buzdolabı
- Termometre
- Fırça
- Hamur dinlendirme teknesi (ıslanka)
- Hamur işleme tezgâhı
- Hamur örtüsü
- Hamur paleti (pasa)
- İş kıyafeti
- Jeneratör
- Jilet kestart
- Kontrol terazisi
- Maya muhafaza kutusu (mastariye)
- Ölçü kapları
- Spatula
- Şekil verme ekipmanı
- Tava
- Tava arabası
- Temizlik küreği
- Temizlik süpürgesi
- Un eleği
- Un küreği
- Yoğurma kazanı
- Ayçiçek yağı
- Çörekotu
- Haşhaş
- Katkı maddeleri
- Çeşitli unlar
- Margarin yağı
- Maya (pres, hamur mayası)
- Pekmez
- Razmol
- Su
- Susam
- Süt tozu
- Şeker
- Tava yağı
- Tuz (fırınlanmış rafine tuz)
- Saç bonesi
- Eldiven
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Hamurkâr olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- El becerisine sahip olmak
- El ve gözlerini eşgüdümle kullanabilmek
- Temizlik kurallarına titizlikle uymak
- Dikkatli olmak
- Dakik olmak
- Yaratıcı olmak
Herhangi bir bulaşıcı hastalığın bulunması mesleğe girişe engeldir.
Çalışma ortamı ve koşulları
Hamurkârlar fırınlarda, ekmek fabrikalarında ve makarna, bisküvi, pasta gibi unlu mamuller üreten işletmelerde görev yaparlar.
Çalışma ortamı unlu, kokulu ve gürültülüdür. İş genellikle ayakta çalışmayı gerektirir. Özellikle ekmek gibi temel bir gıda maddesi üreten işletmelerde çalışanlar uzun mesai yapmak ve gerektiğinde tatil günlerinde de çalışmak zorunda kalabilirler.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli sayıda müracaat olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinin Yiyecek İçecek Hizmetleri meslek alanının Fırıncılık meslek dalında verilir. Bu kapsamda kalfalık ve ustalık eğitimleri düzenlenmektedir.
Meslek, geleneksel eğitim şekli olan usta-çırak ilişkisiyle de öğrenilebilir.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki koşulların karşılanması gerekir:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olmak. Eğitim seviyesine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınmak.
- Sağlık durumunun ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması. Programın özelliğine göre bu durum gerektiğinde sağlık veya sağlık kurulu raporuyla belgelenir.
- 14 yaşını doldurmuş olmak.
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak ve işverenle çıraklık sözleşmesi imzalamak.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Meslek seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir.
Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde gerçekleştirilir.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamında ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında işyerinde, usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma da yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge ve diploma
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi, 12. sınıfını başarıyla tamamlayanlara ise ustalık belgesi verilir.
Fark derslerini tamamlayanlar meslek lisesi diploması ve mesleğiyle ilgili işyeri açma belgesi alabilirler.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Göçün artışıyla birlikte kent nüfusları hızla artmakta ve bu durum özellikle büyük şehirlerde fırın sayısını ve üretim kapasitesini artırmaktadır. Daha kısa sürede daha çok ekmek üretmek amacıyla fırınlarda makine kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır.
Geçmişte ağır bir beden işi olan hamurkârlık mesleği makinelerle yapılmaya başlanmıştır. Teknolojik gelişmelerle birlikte üretim kapasitesi artmakta, işgücünden tasarruf edilmekte ve hijyenik ortamda üretim yapılabilmektedir.
Gelecekte ekmek imalatının, az ancak çeşitliliğe imkân veren tezgâh fırınları ile toplu imalat yapan bant tipi fırınlar olmak üzere iki ana grupta gerçekleşmesi beklenmektedir.
Mesleğe çırak girişi azalmıştır. Bu durum, piyasanın ihtiyaç duyduğu nitelikte eleman yetişmesini olumsuz yönde etkilemektedir.
Hamurkârlar başta ekmek olmak üzere unlu mamul türlerinin tamamının üretiminde çalışırlar. Bu nedenle farklı amaçlarla hamur hazırlama bilgi ve becerisine sahip olmaları gerekir. Un gibi temel üretim girdilerinde bile önemli çeşitlenmeler bulunmaktadır.
Günümüzde hazır mayalar kullanılmaktadır. Böylece geçmişte yapılan maya hazırlama işi ortadan kalkmıştır. Ayrıca çeşitli katkı maddeleri de kullanılmaya başlanmıştır. Üretimde kullanılan tüm malzemeleri ve katkı maddelerini tanımak, unlu mamullerin kalite unsurlarını bilmek meslekte başarılı olabilmek için gereklidir.
Meslekte edinilen bilgi ve beceriler; bisküvi, makarna ve benzeri unlu mamul, yufka ve yufka türevleri imalatı gibi çeşitli alanlarda da kullanılabilmektedir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere aşağıdaki tutarlardan daha az olmamak üzere ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30'u
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 15'i
- Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30'u
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde 50'si
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe istihdam edilenler, tabi olunan mevzuata göre maaş alırlar.
Özel sektörde çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilmektedir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih ettikleri takdirde ek puan verilmektedir.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Meslekte ilerleme daha büyük firmalarda çalışma şeklinde gerçekleşmektedir.
Benzer meslekler
Kaynak dosyada benzer meslek belirtilmemiştir.
Ek bilgiler
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla; meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünün www.iskur.gov.tr adresindeki Hamurkârlık Meslek Standardı
- 3308 sayılı Kanun
- Uluslararası Standard Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara ve kurumlara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: www.osym.gov.tr
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.